Soạn bài Độc Tiểu Thanh Kí - Sách Chân trời sáng tạo lớp 11

Hướng dẫn soạn bài Độc Tiểu Thanh Kí – Sách Chân trời sáng tạo lớp 11 chi tiết, đầy đủ nhất. Thông qua việc thực hành trả lời các câu hỏi trong phần hướng dẫn và bài tập, chúng ta có thể củng cố kiến thức cơ bản về tác phẩm này. Câu 1 (trang 41, SGK Ngữ Văn 11, tập hai): Bạn hiểu thế nào là “tri âm” và biết thành ngữ, tục ngữ hay tác phẩm văn học nào nói về chuyện “tri âm”? Hãy chia sẻ với các bạn trong lớp. Trả lời Theo nghĩa đen, “tri âm” là “biết âm”, nghĩa là hiểu được tiếng nói của nhau. Theo nghĩa bóng, “tri âm” là tình bạn tri kỷ, hiểu rõ nhau, thấu hiểu nhau. Tri âm là một tình bạn cao quý, đáng trân trọng. Tri âm là khi hai người có thể chia sẻ mọi tâm tư, tình cảm với nhau, không hề giấu giếm. Tri âm là khi hai người có thể hiểu và thông cảm cho nhau, dù cho có khác biệt về hoàn cảnh, tuổi tác hay tính cách. Những thành ngữ, tục ngữ hay tác phẩm văn học nói về chuyện “tri âm”: + “Chữ người tử tù” – Nguyễn Tuân. + “Khóc Dương Khuê” – Nguyễn Khuyến. Câu 2 (trang 42, SGK Ngữ Văn 11, tập hai): Đối chiếu bản phiên âm với bản dịch nghĩa theo từng dòng, từng cặp câu để hiểu nghĩa và nội dung bài thơ. Trả lời Bài thơ “Đọc Tiểu Thanh kí” của Nguyễn Du là một trong những bài thơ tiêu biểu nhất của ông, thể hiện sâu sắc những cảm xúc, suy tư của tác giả về số phận bất hạnh của người phụ nữ trong xã hội cũ. Bài thơ kể về cuộc đời của một người phụ nữ tên là Tiểu Thanh, người đã phải trải qua nhiều sóng gió trong cuộc đời mình. Tiểu Thanh là một người con gái tài sắc vẹn toàn, nhưng lại bị vướng vào mối tình trái ngang với một kẻ sĩ. Chuyện tình của họ bị gia đình Tiểu Thanh ngăn cấm, nàng bị gia đình bắt về ép gả cho một người khác. Tiểu Thanh không chịu nổi nỗi đau khổ, đã tự tử. Trên mộ của Tiểu Thanh, người ta thấy có khắc một bài thơ. Nguyễn Du đã đến thăm mộ của Tiểu Thanh và đọc bài thơ ấy. Bài thơ đã khiến ông vô cùng xúc động, ông đã viết bài thơ “Đọc Tiểu Thanh kí” để bày tỏ những cảm xúc, suy tư của mình về số phận của Tiểu Thanh. Trong bài thơ, Nguyễn Du đã sử dụng nhiều biện pháp nghệ thuật như: so sánh, ẩn dụ, nhân hóa,… để khắc họa rõ nét cuộc đời đầy bi kịch của Tiểu Thanh. Ông đã ví Tiểu Thanh như một bông hoa đẹp nhưng sớm tàn, như một con chim nhạn bị sa lưới. Thông qua câu chuyện của Tiểu Thanh, Nguyễn Du đã lên án xã hội phong kiến bất công, chà đạp lên quyền sống, quyền hạnh phúc của con người, đặc biệt là người phụ nữ. Ông cũng thể hiện sự cảm thông, xót thương sâu sắc đối với số phận bất hạnh của người phụ nữ trong xã hội cũ. Câu 3 (trang 41, SGK Ngữ Văn 11, tập hai): Hai dòng thơ cuối có mối liên hệ như thế nào đối với sáu dòng thơ đầu? Trả lời Hai dòng thơ này có mối liên hệ chặt chẽ với sáu dòng thơ đầu của bài thơ. Sáu dòng thơ đầu được sử dụng để miêu tả cuộc đời của Tiểu Thanh, nhân vật chính trong truyện, cũng như những thăng trầm và nỗi đau trong cuộc đời của cô. Tiểu Thanh là một người con gái tài sắc vẹn toàn, nhưng lại bị vướng vào mối tình trái ngang với một kẻ sĩ. Chuyện tình của họ bị gia đình Tiểu Thanh ngăn cấm, nàng bị gia đình bắt về ép gả cho một người khác. Tiểu Thanh không chịu nổi nỗi đau khổ, đã tự tử. Thông qua câu chuyện của Tiểu Thanh, Nguyễn Du đã lên án xã hội phong kiến bất công, chà đạp lên quyền sống, quyền hạnh phúc của con người, đặc biệt là người phụ nữ. Ông cũng thể hiện sự cảm thông, xót thương sâu sắc đối với số phận bất hạnh của người phụ nữ trong xã hội cũ. Hai dòng thơ cuối của bài thơ đã đưa ra một khía cạnh nhìn khác về cuộc sống và nhân sinh. Đó là sự mong manh, vô thường của vạn vật trên thế gian. “Tây Hồ cảnh ấy bao giờ mới phai?” là câu hỏi thể hiện nỗi buồn và sự tiếc nuối của tác giả trước cảnh đẹp của Tây Hồ. Cảnh đẹp ấy gợi nhắc cho ông về cuộc đời của Tiểu Thanh, một cuộc đời đầy bi kịch và đau khổ. Hai dòng thơ cuối cũng thể hiện sự đồng cảm của tác giả với số phận của Tiểu Thanh. Ông đã ví Tiểu Thanh như một con bướm, một tiếng tơ loan, những thứ vô cùng mong manh và dễ bị tổn thương. “Nát hồn bướm nát tiếng tơ loan” là câu thơ thể hiện sự đau xót của tác giả trước sự ra đi của Tiểu Thanh. Câu 4 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai): Chủ thể trữ tình và tác giả ở tác phẩm này có phải là một? Căn cứ vào các chi tiết nào trong văn bản để bạn xác định như vậy? Trả lời Chủ thể trữ tình và tác giả trong bài thơ “Đọc Tiểu Thanh kí” của Nguyễn Du không phải là một. Trong bài thơ, tác giả Nguyễn Du đã sử dụng một giọng điệu trữ tình và cảm xúc để miêu tả nhân vật Tiểu Thanh. Ông đã dùng những từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi tả để khắc họa rõ nét cuộc đời đầy bi kịch của Tiểu Thanh. Tuy nhiên, giọng điệu trữ tình và cảm xúc ấy không phải là cách thức tác giả thể hiện chính mình. Tác giả Nguyễn Du cũng không sử dụng tên thật của mình trong tác phẩm này, mà thay vào đó là một biệt hiệu là “Thế Nhân”. Điều này cho thấy rằng tác giả không muốn cho người đọc hiểu rằng ông là người đang trực tiếp nói lên những suy nghĩ, cảm xúc của mình trong bài thơ. Ngoài ra, Nguyễn Du cũng phân tích tính cách nhân vật, thay vì sử dụng lời kể trực tiếp để thể hiện quan điểm của mình. Ông đã dùng những từ ngữ như “sắc sảo”, “thanh tao”, “tài hoa”,… để miêu tả vẻ đẹp và tài năng của Tiểu Thanh. Đồng thời, ông cũng dùng những từ ngữ như “bất hạnh”, “bi ai”, “đoạn trường”,… để miêu tả cuộc đời đầy đau khổ của nàng. Từ những phân tích trên, có thể thấy rằng chủ thể trữ tình trong bài thơ “Đọc Tiểu Thanh kí” là một người có tấm lòng nhân hậu, thấu hiểu và đồng cảm với những số phận bất hạnh. Tuy nhiên, người đó không phải là tác giả Nguyễn Du. Tác giả chỉ là người kể lại câu chuyện của Tiểu Thanh, và ông đã sử dụng giọng điệu trữ tình và cảm xúc để làm cho câu chuyện trở nên sinh động và hấp dẫn hơn. Câu 5 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai): Phân tích tính cảm, cảm xúc của chủ thể trữ tình đối với số phận của nàng Tiểu Thanh (chú ý từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ… trong sự đối sánh giữa bản phiên âm và bản dịch nghĩa, dịch thơ) Trả lời Tình cảm, cảm xúc của chủ thể trữ tình đối với số phận của nàng Tiểu Thanh được thể hiện qua những từ ngữ, hình ảnh và biện pháp tu từ trong sự đối sánh giữa bản phiên âm và bản dịch nghĩa, dịch thơ: Với những hình ảnh tươi đẹp về Tiểu Thanh, chủ thể trữ tình đã sử dụng các từ ngữ như “hoàn mỹ”, “tuyệt vời”, “tuyệt tác”, “mỹ nhân”, “đẹp mắt” để miêu tả vẻ đẹp của Tiểu Thanh. Trong bản phiên âm, tác giả sử dụng những từ ngữ như “tuyết hoa”, “tuyết nguyệt”, “tuyết hương”, “tuyết khí”, “tuyết tình” để miêu tả vẻ đẹp của Tiểu Thanh. Những từ ngữ này đều gợi lên hình ảnh của một người con gái tài sắc vẹn toàn, xinh đẹp như tuyết, tinh khiết như trăng, thơm mát như hương hoa, nhẹ nhàng như khí trời, và tình yêu như tuyết. Trong bản dịch nghĩa, tác giả sử dụng những từ ngữ như “tuyệt tác”, “mỹ nhân”, “đẹp mắt” để miêu tả vẻ đẹp của Tiểu Thanh. Những từ ngữ này cũng gợi lên hình ảnh của một người con gái xinh đẹp, tài hoa, khiến người ta phải ngỡ ngàng. Tuy nhiên, khi Tiểu Thanh phải đối mặt với số phận đầy đau thương và hiểm ác, cảm xúc của chủ thể trữ tình trở nên u buồn, đau đớn. Trong bản phiên âm, tác giả sử dụng những từ ngữ như “bi ai”, “tuyệt mệnh”, “tuyệt vọng”, “tuyệt hận”, “tuyệt thương” để miêu tả số phận của Tiểu Thanh. Những từ ngữ này đều gợi lên sự đau thương, bi ai, tuyệt vọng, tuyệt hận, tuyệt thương của Tiểu Thanh trước số phận nghiệt ngã của mình. Trong bản dịch nghĩa, tác giả sử dụng những từ ngữ như “bi thương”, “đoạn trường”, “uất hận”, “vùi lấp”, “biến thành tro bụi” để miêu tả số phận của Tiểu Thanh. Những từ ngữ này cũng gợi lên sự đau thương, bi ai, tuyệt vọng của Tiểu Thanh trước số phận nghiệt ngã của mình. Cảm xúc của chủ thể trữ tình còn được thể hiện qua các hình ảnh tu từ như “nước mắt tuôn rơi”, “gió lạnh xuyên thấu”, “mây u ám”. Chủ thể trữ tình thể hiện sự đau đớn và tuyệt vọng của Tiểu Thanh trong tình huống khó khăn. Trong bản phiên âm, tác giả sử dụng những từ ngữ như “nước mắt thấm vào gối”, “gió lạnh xuyên thấu tâm can”, “mây u ám che phủ” để miêu tả tâm trạng của Tiểu Thanh. Những từ ngữ này đều gợi lên sự đau đớn, tuyệt vọng, cô đơn của Tiểu Thanh khi phải đối mặt với những nghịch cảnh của cuộc đời. Trong bản dịch nghĩa, tác giả sử dụng những từ ngữ như “nước mắt tuôn rơi”, “gió lạnh xuyên thấu xương”, “mây u ám che phủ” để miêu tả tâm trạng của Tiểu Thanh. Những từ ngữ này cũng gợi lên sự đau đớn, tuyệt vọng, cô đơn của Tiểu Thanh khi phải đối mặt với những nghịch cảnh của cuộc đời. Câu 6 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai): Hãy chỉ ra mối liên hệ về nội dung giữa sáu dòng thơ đầu và hai dòng thơ cuối. Từ đó, bạn hiểu gì về tâm sự của Nguyễn Du và thời đại của ông? Trả lời Sáu dòng thơ đầu của bài thơ được sử dụng để miêu tả cuộc đời của Tiểu Thanh, nhân vật chính trong truyện, cũng như những thăng trầm và nỗi đau trong cuộc đời của nàng. Tiểu Thanh là một người con gái tài sắc vẹn toàn, nhưng lại bị vướng vào mối tình trái ngang với một kẻ sĩ. Chuyện tình của họ bị gia đình Tiểu Thanh ngăn cấm, nàng bị gia đình bắt về ép gả cho một người khác. Tiểu Thanh không chịu nổi nỗi đau khổ, đã tự tử. Hai dòng thơ cuối của bài thơ đưa ra một khía cạnh nhìn khác về cuộc sống và nhân sinh. Đó là sự mong manh, vô thường của vạn vật trên thế gian. “Tây Hồ cảnh ấy bao giờ mới phai?” là câu hỏi thể hiện nỗi buồn và sự tiếc nuối của tác giả trước cảnh đẹp của Tây Hồ. Cảnh đẹp ấy gợi nhắc cho ông về cuộc đời của Tiểu Thanh, một cuộc đời đầy bi kịch và đau khổ. Hai dòng thơ cuối của bài thơ có mối liên hệ chặt chẽ với sáu dòng thơ đầu. Sáu dòng thơ đầu đã khắc họa rõ nét cuộc đời đầy bi kịch của Tiểu Thanh. Hai dòng thơ cuối đã thể hiện sự đồng cảm của tác giả với số phận của Tiểu Thanh. Ông đã ví Tiểu Thanh như một con bướm, một tiếng tơ loan, những thứ vô cùng mong manh và dễ bị tổn thương. “Nát hồn bướm nát tiếng tơ loan” là câu thơ thể hiện sự đau xót của tác giả trước sự ra đi của Tiểu Thanh. Như vậy, hai dòng thơ cuối của bài thơ “Đọc Tiểu Thanh kí” đã góp phần làm cho bài thơ trở nên sâu sắc hơn trong việc truyền tải thông điệp của mình đến độc giả. Bài thơ không chỉ là một lời thương tiếc cho số phận bất hạnh của Tiểu Thanh, mà còn là một lời nhắc nhở cho chúng ta về những bất công, tàn nhẫn của xã hội cũ. Tâm sự của Nguyễn Du và thời đại của ông: Qua bài thơ “Đọc Tiểu Thanh kí”, chúng ta có thể cảm nhận được tâm sự của Nguyễn Du và thời đại của ông. Nguyễn Du là một người có tấm lòng nhân hậu, thấu hiểu và đồng cảm với những số phận bất hạnh. Ông đã dành trọn tâm huyết của mình để viết nên những tác phẩm văn học bất hủ, thể hiện tình yêu thương con người sâu sắc. Trong bài thơ này, Nguyễn Du đã thể hiện sự cảm thông, xót thương sâu sắc đối với số phận bất hạnh của người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Ông đã lên án xã hội phong kiến bất công, chà đạp lên quyền sống, quyền hạnh phúc của con người, đặc biệt là người phụ nữ. Bên cạnh đó, bài thơ cũng thể hiện tâm sự của Nguyễn Du về cuộc đời. Nguyễn Du cảm thấy bơ vơ giữa dòng đời. Ông sống giữa cuộc đời đầy phong ba với bao tâm sự uẩn khúc. Ông đã khóc nàng Tiểu Thanh, đồng thời cũng băn khoăn và khóc thương cho chính mình. Câu 7 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai): Xác định cảm hứng chủ đạo và thông điệp mà tác giả muốn gửi đến độc giả qua bài thơ. Từ việc đọc hiểu bài thơ trên, bạn rút ra được lưu ý gì khi đọc một bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du? Trả lời Bài thơ “Độc Tiểu Thanh kí” của Nguyễn Du là một trong những bài thơ nổi tiếng nhất của ông. Bài thơ được viết theo thể thất ngôn bát cú Đường luật, lấy cảm hứng từ câu chuyện về nàng Tiểu Thanh, một người con gái tài sắc vẹn toàn nhưng lại gặp phải số phận bi thảm. Cảm hứng chủ đạo của bài thơ là sự đồng cảm, thương xót đối với số phận buồn đau của nàng Tiểu Thanh. Qua câu chuyện của nàng, Nguyễn Du đã thể hiện những cảm xúc, suy tư của bản thân về số phận bất hạnh của người phụ nữ xã hội cũ. Qua bài thơ “Độc Tiểu Thanh kí”, Nguyễn Du đã thể hiện tấm lòng nhân đạo cao cả của mình. Ông đã đồng cảm, thương xót cho số phận bất hạnh của người phụ nữ xã hội cũ. Đồng thời, bài thơ cũng thể hiện sự trân trọng của Nguyễn Du đối với tài năng, phẩm hạnh của người phụ nữ. Những lưu ý khi đọc một bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du Để hiểu được trọn vẹn nội dung và cảm xúc của một bài thơ chữ Hán của Nguyễn Du, người đọc cần lưu ý một số vấn đề sau: Tìm hiểu về bối cảnh lịch sử – văn hóa thời điểm bài thơ được sáng tác. Bối cảnh lịch sử – văn hóa sẽ giúp người đọc hiểu được những cảm xúc, tư tưởng mà Nguyễn Du gửi gắm trong nội dung bài thơ. Đọc và hiểu được nghĩa đen và nghĩa bóng của từng câu, từng câu thơ. Đồng thời nắm rõ những ngôn ngữ và biểu tượng được sử dụng trong bài thơ. Tìm hiểu và đối chiếu với các bài thơ của những nhà thơ khác cùng thời và cùng nền văn hóa. Việc so sánh và đối chiếu giúp bạn hiểu rõ hơn về phong cách, tư tưởng, tình cảm của Nguyễn Du và cũng giúp bạn hiểu rõ hơn về nền văn hóa, nền văn minh của thời đại đó. Câu 8 (trang 43, SGK Ngữ Văn 11, tập hai): Bình luận ý kiến cho rằng: trong các nhân vật Tiểu Thanh (Độc “Tiểu Thanh kí”), Thúy Kiều (Truyện Kiều) đều có hình bóng của Nguyễn Du. Trả lời Em đồng tình với ý kiến: trong các nhân vật Tiểu Thanh (Độc “Tiểu Thanh kí”), Thúy Kiều (Truyện Kiều) đều có hình bóng của Nguyễn Du Nguyễn Du là một nhà thơ lớn của dân tộc Việt Nam, với sự nghiệp sáng tác đồ sộ và phong phú. Trong các sáng tác của ông, hình tượng con người luôn được khắc họa một cách chân thực và sinh động. Đặc biệt, trong hai tác phẩm tiêu biểu là “Độc Tiểu Thanh kí” và “Truyện Kiều”, Nguyễn Du đã để lại những hình tượng nhân vật mang đậm dấu ấn của chính mình. Trong “Truyện Kiều”, Thúy Kiều được miêu tả với nhiều đặc điểm, tư tưởng, phẩm chất tương đồng với Nguyễn Du. Thúy Kiều được xem là một nhân vật thông minh, tài năng, trí tuệ, với tâm hồn nhạy cảm, ước mơ cao cả, đầy tình yêu thương và nỗi đau khổ. Những đặc điểm này cũng có thể thấy trong những tác phẩm thơ của Nguyễn Du. Ví dụ, trong bài thơ “Độc Tiểu Thanh kí”, Nguyễn Du đã thể hiện sự đồng cảm sâu sắc với nỗi đau của Tiểu Thanh, một người phụ nữ tài hoa nhưng bạc mệnh. Ông cũng bày tỏ niềm xót thương cho số phận của những người phụ nữ trong xã hội phong kiến. Tương tự, nhân vật Tiểu Thanh trong tác phẩm “Độc “Tiểu Thanh kí” cũng mang những đặc trưng của Nguyễn Du. Tiểu Thanh là một nhân vật trầm lặng, lặng lẽ, đơn độc, yêu thích văn học, văn chương, với sự tinh tế trong cảm nhận tình yêu và tình bạn. Các đặc điểm này cũng phản ánh tư tưởng, tâm hồn, suy nghĩ của Nguyễn Du trong những tác phẩm thơ của ông. Ví dụ, trong bài thơ “Tràng Giang”, Nguyễn Du đã thể hiện tâm hồn nhạy cảm, yêu thiên nhiên của mình. Ông cũng bày tỏ nỗi buồn trước cảnh vật thiên nhiên và số phận của con người. Như vậy, có thể thấy rằng hình bóng của Nguyễn Du hiện lên rõ nét trong hai nhân vật Tiểu Thanh và Thúy Kiều. Điều này cho thấy sự đồng điệu về tâm hồn, suy nghĩ và cảm xúc của nhà thơ với những người phụ nữ tài hoa nhưng bạc mệnh trong xã hội phong kiến. Với những hướng dẫn soạn bài Độc Tiểu Thanh Kí – Sách Chân trời sáng tạo lớp 11 chi tiết như trên. Hy vọng sẽ giúp các bạn nắm được những ý chính của tác phẩm này. Chúc các bạn có những bài soạn thật tốt, để thuận tiện trong quá trình tiếp thu bài giảng.